گنجه

نمایه ی کتاب های هنر و معماری

گنجه

نمایه ی کتاب های هنر و معماری

گنجه

همه ما میدونیم که بازار کتاب بخصوص هنر و معماری حسابی داغه! اما گاهی برای خرید یا خوندن یه کتاب دچار تردید و دو دلی میشیم! گنجه جایی برای معرفی، نقد، و گاهی خلاصه کتاب های هنر و معماری است.

جمعی از دانشجویان ارشد،دکتری تهران مدرس و بهشتی

آخرین نظرات

۱۱ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «نقد کتاب» ثبت شده است

روح مکان، به سوی پدیدارشناسی معماری، کریستین نوربرگ-شولتز، ترجمه محمدرضا شیرازی

معرفی و خلاصه ای از کتاب را این جا بخوانید ...

کتاب روح مکان پددیارشناسی معماری شولتز

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۳ بهمن ۹۵ ، ۲۰:۱۲
:) :)

کتاب مصاحبه ی مختصری است پیرامون روش درست برداشت از قران، با وقوع انقلاب اسلامی و پس از آن تشنگی و خواست عمومی جامعه به پاسخ های قران به مسایل اجتماعی و مبتلا به آن. سیلی از مطالعات و پژوهش های مختلف بر روی قران را به راه افتاد.

از نمونه های مطالعه ی مارکسیسم در قران، تا بیرون کشیدن اشارات زمین شناختی و اعجاز علمی قران و ...

بهشتی با اشاره به بی توجهی مفسران گذشته به ابعاد اجتماعی قران (و پرداختن به ابعاد فلسفی، عرفانی و ... آن) این نیاز و عطش عمومی جامعه را به رسمیت می شناسد. اما ضمن اسیب شناسی این مطالعات سعی دارد تا روشی مدون و صحیح پیش پای خواننده بگذارد. - ادامه مطلب

 

روش برداشت از قران شهید بهشتی

۱ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۲ بهمن ۹۵ ، ۱۰:۴۳
حسینی

به نام خدا

مروری بر کتاب

کتاب از 4 گفتار تشکیل شده است. معماری دوره قاجار (آشنایی تا شیفتگی)، پهلوی اول (شیفتگی تا الگوبرداری حکومتی)، پهلوی دوم (الگوبرداری حکومتی تا غربی شدن جامعه) و در نهایت معماری دوره انقلاب اسلامی (از بازگشت به اصول تا مساله جهانی شدن). نویسنده هم چنین با سخن آخر کتاب را به پایان می رساند.

کتاب پر است از تحلیل های تاریخی، گزارش تحولات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و تاثیر و تاثر این ها بر (و از) معماری و شهرسازی ایران. عوامل متعدد و جذابی چون:

 

مسافرت شاهان قاجاری به غرب / فرستادن دانشجویان ایرانی به اروپا / تاسیس دارالفنون / افزایش در آمدهای نفتی در دهه 40 / مدرنیزاسیون حکومتی رضاخان / سیاست های شوروی و آمریکا در جنگ سرد و تاثیر آن بر ایران / اصلاحات ارضی / تشکیل سازمان برنامه و برنامه توسعه پنج ساله اول ایران / شکل گیری انجمن آثار ملی / مهاجرت اغنیا به شمال تهران و تقسیم فضایی تهران به بالا و پایین / اصلاحات ارضی و تاسیس قطب های کشاورزی، حذف روستاها / آغاز پدیده تجاری شدن مسکن، بساز بفروشی از دهه 40 / تاثیر جریانات جهانی (نقد های دهه 60 و 70 میلادی بر معماری مدرن) / توجه به مساله ی حرفه در معماری / کنگره ها، مسابقات و نقش دولت ها / انقلاب، جنگ، دوران سازندگی / انقلاب فرهنگی و تدوین محتوای درسی معماری / تاثیر نشریات و کنگره ها / شهرهای جدید / و ...

 

کتاب به طور مشخص تاریخ معماری معاصر ایران را ذیل مدرنیزاسیون وجدال میان سنت و مدرنیته صورت بندی می کند.

«سرگذشت یکصد سال اخیر، حکایت این جذابیت ]مدرنیته[ از یک سو و دلواپسی از دست دادن فرهنگی چند هزارساله از سوی دیگر است.» ص13 گویی «درچنین موقعیتی، مساله ما ایرانیان رسیدن به نوعی تعادل روحی و فرهنگی میان هویت تاریخی مان و ارزش ها و ساختارهای جهان جدید است.» (میرسپاسی به نقل از همین کتاب).

نویسنده با اشاره به مشکلات ناشی از مدرنیته در غرب، و البته تبعات کاربست روش های آن در کشورهای خاورمیانه چنین می نویسد:

«]کتاب[ سعی دارد تا معماری معاصر ایران را از منظر شیوه مواجهه با معماری مغرب زمین مورد واکاوی و دقت قرار دهد ... حکایت معماری این سرزمین، حکایت شیوه مواجهه این دو فرهنگ است، فرهنگی ایرانی و شرقی، و فرهنگ مغرب زمین، و حکایت اندیشه هایی است که به سیاحت غرب رفته، گاه آن را چشم و گوش بسته پذیرفته و گاه به گونه ای جزم اندیشانه به مقابله با آن بر می خیزند، و گاهی نیز در میان این دو سر طیف به دنبال آشتی دادن بر می آیند، آشتی دادنی که جای تامل دارد.»


 کتاب تحلیلی بر معماری معاصر ایران؛ حمیدرضا انصاری


نقد کتاب

کتاب کوتاه و مختصر است. برخلاف اغلب کتاب هایی که این روزها در "بازار" کتاب های معماری و شهرسازی چاپ میشوند، تالیفی مختصر و هدفمند است و نه صرفا یک جمع آوری از سایر کتاب ها. این کتاب خودآگاهی تاریخی بسیار مناسبی در فهم آنچه بر معماری ایران (از قاجار به این سو تا دهه 70 شمسی) گذشته، ارایه میدهد. در گفتارهای اول تا سوم از منابع مناسبی در فهم شرایط تاریخی اجتماعی سیاسی دوران قاجار و پهلوی استفاده شده. 1 اما در گفتار چهارم، جای خالی تحلیل بسیاری از رویداد های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دهه های بعد از انقلاب  احساس میشود. تحولاتی چون سیاست های دوران سازندگی، تحولات اجتماعی دهه هفتاد، گفتمان عدالت دولت نهم دهم و ... در واقع گفتار چهارم ازین نظر تُنُک تر شده و بیشتر بر خود معماری متمرکز شده و تحولات مربوط به معماری به خوبی شرح داده شده است.

اما مهم ترین ایرادی که می توان به کتاب گرفت عدم شناسایی و تبیین جریان ها و تلاش های دهه 80 به بعد معماری معاصر ایران است. متاسفانه نویسنده کتاب را درست همان جایی تمام میکند، که نیاز به تبیین بیشتر بود. و حتی بدتر این که گویی این میدان وسیع تجربه گرایی را به رسمیت نشناخته و به یک چوب می راند.

 

«در بیشتر مسابقات، این دسته از معماران جویای نام، شرکت جسته و برنده می شوند. آثار جهانی، توسط این دسته از معماران بازخوانی شده و در طیفی از تقلید صرف تا گرته برداری بروز می یابند. تنوع آثار معماری به حدی می رسد که شاهد نوعی سردرگمی در معماری ایران هستیم و شاید به راحتی نتوان نحله ها و گرایش های مشخصی را تشخیص داد. بدین سان معماری نوینی پا به عرصه وجود می گذارد که دیگر نه انیجایی است و نه آنجایی، بلکه گاه در پی در یافتن جایگاهی جهانی، خود را به تکاپو می اندازد و گاهی دیگر در پس ثروت تازه کسب شده توسط برخی کارفرمایان در تلاش برای نشان دادن آن ثروت، از هر مصالح نوین و یا طرح های ارایه شده در هر مجله جدید بهره میگیرد.» ص 123

 

علیرغم همه ی محاسن کتاب، میتوان سه ایراد بر آن وارد کرد.

  • پایگانی بودن منظر نویسنده و وفاداری آن به صورت بندی های مختلف پهلوی دوم
  • عدم شناسایی و تبیین آثار بعد از دهه 80
  • سست بودن گفتار آخر و مبهم بودن نظر نویسنده

 

دو ایراد اول به نوعی به هم وابسته و علت و معلول یکدیگرند. هر چند کتاب را نمیتوان یک کتاب توصیفی صرف در مورد تاریخ معماری ایران دانست. اما به نظر میرسد چندان که باید املا و انشای محکمی ندارد (سست بودن گفتار آخر). یکی از انتظاراتی که از کتاب داشتم و برآورده نشد. ارایه ی چهارچوب مفهومی ای برای فهم معماری معاصر متاخر ایران بود (آثار بعد از دهه هشتاد) متاسفانه نویسنده در مقابل آنچه هنوز صورت بندی نشده (شاید وظیفه ی اصلی یک منتقد یا تحلیلگر) عقب نشینی کرده است.


بازگشت معماران ایرانی که خارج از کشور تحصیل یا کار کرده اند (گاهی در دفاتر معمارانی مثل حدید و ...) در پی رکود اقتصادی اخیر غرب و بحران بازار مسکن، تاثیر اینترنت و آشنایی بی واسطه (و بدون تفسیرهای استاد) دانشجویان با معماری معاصر غرب، تبعات گسترش مدارس معماری، نقش برخی جوایز چون جایزه آقاخان، جایزه میرمیران و معمار در جهت دهی به آثار معماری و ...  همگی از جمله موضوعاتی بودند که می توانست در ادامه به آن ها پرداخته شود. شاید هم نیاز باشد اندکی زمان بگذرد و با فاصله گرفتن از شرایطی که اکنون در آنیم به قضاوت بنشینیم. اما این قطعا خوب نیست که خواننده گمان کند که نویسنده بیش از این که چهارچوبی برای معماری معاصر متاخر ایران درست کند، به همان دوگانه ی سنت-مدرنیته پایبند است. هر چند ممکن است این چهارچوب قدیمی سنت-مدرنیته بتواند بخوبی از توصیف و تفسیر دوره ی قاجار و پهلوی برآید. اما کارایی آن در توضیح آثار و جریان های اخیر محل تردید است. 2

 

به همین ترتیب سوالاتی برای خواننده ایجاد میشود که آیا منظور نویسنده از «نوعی سردرگمی در معماری ایران» دعوت به بازگشت و تفکر در چارچوب سنت-مدرنیته است؟ آیا جمله ی زیر شاهدی بر این دعوت است؟

«بررسی معماری معاصر ایران در این مقدمه، حکایت از مسیری صعب و دشوار می نماید که معماری را بر آن می دارد تا در میانه سنت و مدرنیسم راهی برای خود پیدا کند. با توجه به شرایط فرهنگی و اجتماعی هر دوره، معماری معاصر به یکیی از این دو سو گرایش یافته و گاه حیران و سرگردان از انتخاب وا می ماند.»

 

در سخن آخر، اما ما با دعوتی دیگر روبرو هستیم. «لزوم تامل در هویت جدید، استقبال (و نه پذیرش) از اندیشه های مختلف، ساختن معماری ای با اصالت، که محصولی متناسب با وضعیت کنونی مان در جهان باشد. عدم ترس از دست دادن هویت تاریخی، عدم هراس از عقب ماندگی و ...، توجه به ارتباط میان معماری و سبک زندگی و ...»

به این ترتیب، نویسنده در گفتار پایانی سوالاتی از این دست طرح می کند، با نگاهی به ارجاعات جسته گریخته، 3 دعوت به آموختن از فقه و اجتهاد شیعی و برخی کلیدواژه ها چون رشد به جای توسعه بعید به نظر می رسد نویسنده خود نظری نداشته باشد. و به همین دلیل آن سوالات کمی تصنعی به نظر می رسد. همانطور که نوع برخورد نویسنده با معماری دهه 80 با جمله ی زیر قابل جمع نیست:

«باید سخن هر اثری که چیزی برای گفتن دارد را بشنویم؛ این بردباری در مقابل دیگران و استقبال از شنیدن سخنان مختلف، ما را به آنجا می رساند که بتوانیم خود را بشناسیم و معماری شایسته ای بر پا سازیم ...» ص 131

 

شاید کتاب باید با یک دعوت اساسی تر پایان می یافت. شاید چیزی شبیه به دعوت به مساله و رسالت اساسی معماری، که اتفاقا از همین منظر و به قلم نویسنده ای نزدیک به همین نگرش، در کتابی مثل پارادایم های طراحی معماری، مطرح شده است.

 


پانوشت ها:

  1. مثل کتاب ایران بین دو انقلاب: در آمدی بر جامعه شناسی سیاسی ایران از آبراهامیان که یک کتاب تحلیلی تحقیقی بسیار خوب با ارجاعات و دسترسی به منابع دست اول فراوان است. یا مقالات دیگری که در این بخش ها استفاده شده است.
  2.  از سنت-مدرنیته باید پرسید. آیا نزدیک شدن آثار دیبا به معماری سنتی را نباید معماری مدرنی دانست که تنها به شرایط زمینه ای توجه کرده؟ یا گذشته را منبع الهام (بازهم  به نحوی تفکر مدرن طراحی) قرار داده؟ چارچوب سنت-بدعت نیز شاید تنها کمی بهتر از سنت-مدرنیته باشد.
  3. میرباقری
۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۸ دی ۹۵ ، ۰۱:۱۷
حسینی

معرفی

کتاب حکمت هنر و زیبایی در اسلام، از چهار گفتار تشکیل شده که ماحصل جلساتی است که فرهنگستان هنر پیرامون فلسفهو حکمت هنر ترتیب داده و در آن هر یک از اساتید و صاحب نظران مطالبی را به صورت خلاصه ارایه داده اند.

 

نویسنده در گفتار اول از آن جا شروع می کند که اصلا بحث از زیبایی شناسی اسلامی امکان پذیر است یا خیر. با اشاره کوتاه به سیر تاریخی مفهوم زیبایی شناسی و تحول آن پس از دکارت، میان تلقی مدرن و پیش از آن از هنر و زیبایی شناسی تفاوت قائل می شود. ازین جاست که بحث از زیبایی شناسی به معنای مدرن را در مورد هنرهای اسلامی ممکن نمیداند. در ادامه به طرح سه مضمون حسن، تجلی و عشق و ارتباط آن ها با مفهوم زیبایی می پردازد. که در متون عرفانی عالم اسلامی طرح شده اند.

 در گفتار دوم با رجوع به فتوت نامه ها به فرایند اموزش هنر در عالم اسلامی می پردازد. اهل هر حرفه در حلقه ی خود متاثر از گرایش های صوفی گرانه به نوشتن فتوت نامه ها می پرداخته اند. در این فتوت نامه ها ریشه و سلسله ی اموزگاران آن حرفه یا هنر به یکی از پیامبران و در نهایت به امام علی میرسیده. هر هنراموز ابتدا ایین فتوت و جوانمردی می اموخته و سپس حرفه و مهارت را. در ادامه به هنر اسلامی و هنر مسیحی پرداخته و این که هر دین و به تبع آن هنر آن تجلی یک اسم از اسمای الهی است را شرح میدهد. گرایش هنر مسیحی به شمایل نگاری و هنر اسلامی به کلام و ... از موضوعات طرح شده در این بحش است.

گفتار سوم به معرفت هنری و هم چنین مساله  ی معنی و صورت در هنر اسلامی می پردازد. معرفت هنری در عالم عرفان و به تبع آن عالم هنر اسلامی نه از طریق تفکر منطقی که از طریق تذکر است.

در گفتار چهارم و بحث از تنزیه و تشبیه، و پس از آن  تشبیه و سمبولیسم ارتباط میان معنی و صورت بیشتر باز می شود. نویسنده به جدال میان فقه، کلام و از آن سو عرفان اشاره میکند. اهل کلامی که قائل به تنزیه اند و عرفایی که به تشبیه رو آورده اند. این بخش یکی از بخش های شیرین کتاب است که با آن به پایان می رسد.

 

توصیه

بعضی ادم ها و بعضی کتاب ها هستند که به موضوعات معنا میدهند، در مقابل خیل کثیری هم تازگی ها پیدا شده اند که همه چیز را از معنا تهی می کنند. مثل وقتی که کسی بخاطر فرار از سربازی، دکتری میخواند و آن را بی معنا می کند یا وقتی سر کلاس حکمت و هنر نشستیم و استاد طوری درس میدهد که احساس می کنیم خودش هم حرف های خودش را قبول ندارد حاصل چیزی نیست جز بی معنا کردن این ها ...

 در جست و جوی حکمت فراموش کردیم که پیامبر گفت:

"اگر کسی چهل روز خالص برای خدا باشد، خداوند حکمت را از قلبش بر زبانش جاری می‌کند"


تشنه بودیم و دنبال آب گشتیمدر این میان عده ی کثیری از کاسه فروشان از آن چشمه چشیده و نچشیده کمی از آب چشمه را مضاف و شور و ناخالص در کاسه کردند و از ما خواستند که برای رفع تشنگی کاسه ای از آن ها بخریم.

 این حکایت این روزهای نشر کتاب در حوزه حکمت هنر اسلامی است. انبوهی از اباطیل رب و بی ربط از طوطیانی که کارشان پر کردن صفحات کتاب است همین ...

 

در این میان این کتاب، پس از مدت ها آن تشنگی را فرو نشاند. کتابی شیرین مختصر و مفید. اما کاش امثال نویسنده بیش از این دست به قلم می شدند تا عرصه بر کاسه فروشان تنگ می شد. شاید هم باز فراموش کردم که حکمت از دل مومن مخلص میجوشد و نیازی به کتاب نیست. شاید به قدر کافی تشنه نشدیم ... شاید

 

آب کم جو تشنگی آور به دست

تا بجوشد آبت از بالا و پست



کتاب حکمت و زیبایی در اسلام
۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۵ آذر ۹۵ ، ۱۸:۱۵
حسینی

اندیشه ی معمارانه: فرایند طراحی و چشمانی در انتظار


بررسی و نقد  کتاب

کتاب، یک کتاب درسی است، پر از نمونه. و ازین جهت که توسط یک معلم، معمار و پژوهشگر نوشته شده حائز اهمیت است. در جای جای کتاب این حس می شود که گویی سر کلا س طرح نشسته ایم و نویسنده/استاد جسته گریخته اما عمیق مباحثی را طرح می کند.  در سراسر کتاب نویسنده با بررسی آثار معماری متعدد نشان می دهد چگونه معماران بزرگ طراحی میکنند به خصوص اینکه با تاکید بر نقش تاریخ بر طراحی معاصر، دست طراحان این بناها را در استفاده از مدل ها و نمونه های دیگر رو می کند.

هم چنین نظریات طراحی افرادی چون وندروهه، کان و الکساندر و ... بررسی و نقد می شوند. نویسنده به خوبی ضعف این نظریات را در توصیف و تجویز طراحی نشان می دهد. تا این که در پایان جواب خود را رو کند. وی با اشاره به نظرات پوپر در فلسفه علم دیدگاه خود را درباره فرایند طراحی  بر پایه ی مدل پوپر ارائه می دهد.

علت این که به این کتاب 3 از 5 دادم شاید تنها به دلیل متن ثقیل آن باشد مترجمان آن را به نویسنده نسبت می دهند اما فکر میکنم ترجمه نیز مشکلاتی دارد. هم چنین گاهی ملال انگیزی مطالب، درست مثل یک کلاس درسی بود. و این شاید تاکید دوباره ای است بر درسی بودن کتاب. ازین جهت هرچند برای یک فارغ التحصیل ارشد ملال آور باشد بعید نیست برای دانشجوی کارشناسی جذاب و مفید باشد.

اما با همه ی این ها  نویسنده در جای جای کتاب فرضیات و گزاره های نظری مستدل تر و مدون تری را هم مطرح کرده. با این قید که باز هم اگر همان قیاس کلاس درس را در نظر داشته باشیم می بینیم که این ایده ها خام مانده و به خوبی تدوین و صورت بندی نشده اند. درست شبیه به استادی که در کلاس درس ایده هایی ناشی از تجربه و عمل و اندیشه ی خود در سال ها ارائه می دهد که گرچه (بخصوص در مورد این نویسنده) بسیار پخته اند، اما به خوبی جویده  نشده و مدون نیستند. این نکته بخصوص در مورد مفهوم چشمان منتظر خودنمایی میکند. طوری که ابهام در آن تا انتهای کتاب خواننده را آزار می دهد.

فصل های کتاب متنوع و کوتاه اند طوری که خواننده در هر فصل از کتاب با یکی از مضامین معماری (ترسیم، سازه، نور، مصالح، تاریخ و ...) از زاویه نگاهی اغلب نو روبرو می شود. گویا همان طور که نویسنده هم اشاره کرده اغلب مطالب گزیده یا بسط یک سخنرانی هستند.

نگاه نویسنده در مورد ترسیم، مصالح، دفتر کار و مدرسه، سفر کتاب و خاطره جالب و کم نظیر بود. اما در مقابل برخی بخش ها مثل زبان بومی، زبان معماری و ... مغشوش بودند. فصل هایی مثل آیا مهم است؟، دفترکار و مدرسه و ... به خوبی نشان می دهند که نویسنده در فضای مدرسه مخاطب چه نوع سوالات و دغدغه هایی بوده است.

 

نوع کتاب می تواند قالب خوبی برای نوشتن کتاب های درسی توسط اساتید معماری باشد. اخیرا تلاش هایی ازین دست مثلا در کلاس های درسی استاد مهدی حجت شده، گردآوری و تدوین نظرات زمینه ی نقد و اعتلای آن ها را فراهم می کند.


ایده های جالب نویسنده در مورد فرایند طراحی و ...

معماری تفکر غیر زبانی و بصری است/انتخاب های بصری/نوآوری-استمرار/تفاوت نظریه طراحی و روش شناسی طراحی/نقد گونه شناسی و محدودیت های آن در معماری / زبان معماری / اهمیت مدل های در فرایند طراحی / مدل پوپری فرایند طراحی / چشمان منتظر / فرهنگ طراحی مقبول یک طراح / مسایل خودساخته، ضرورت های خود-ساخته در طراحی / مفهوم طراحی به عنوان امری مستقل ابداع قرن بیستم بوده / تمایز میان ظاهر و موضوع آلبرتی / ترسیم فعالیتی پیش تنظیم کننده / تفکر و ترسیم* / ادراک فضا و حرکت / ادراک تصاویر / ادراک فضا در مدل های رایانه ای . تاثیر عکاسی و کتاب بر انتشار ایده ها در معماری / دست ورزی با تصاویر و ایده پردازی / نقش حافظه در فرایند طراحی / رهایی از سبک و پرداختن به خود مساله طراحی غیر ممکن است / مصالح / عدم بازنمایی مصالح و بافت در ترسیمات / مدرسه و دفتر کار / رشد معماری تکاملی است یا ... / مدرسه بوزار و باهاوس و تاثیر بر طراحی

۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۲۵ آبان ۹۵ ، ۰۹:۱۶
حسینی